Του Νίκου Δαπόντε

Το να "μαστορεύουμε" νέα εκπαιδευτικά υλικά χωρίς να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις [...] απορροφά συνεχώς τεράστια ποσότητα χρόνου και χρημάτων, χωρίς να οδηγεί σε πρόοδο: Παραμένουμε ακριβώς στην ίδια κατάσταση", Α. Arons, 1992

Πριν λίγες μέρες αναρτήθηκαν στο δικτυακό τόπο του Υπουργείου παιδείας http://digitalschool.minedu.gov.gr/info/newps.php τα Νέα Πιλοτικά προγράμματα Σπουδών και μια μέρα μετά την έναρξη του σχολικού έτους (2011-12) δημοσιοποιήθηκαν και τα Ωρολόγια Προγράμματα για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο.

Πρόκειται για εφαρμογή της πιλοτικής δοκιμασίας νέων Προγραμμάτων Σπουδών (έργο ΕΣΠΑ, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) έτσι όπως αναγγέλθηκε επίσημα από το Υπουργείο Παιδείας πριν από ενάμιση χρόνο περίπου (βλέπε τη διακήρυξη-μανιφέστο με τίτλο «Νέο Σχολείο-Πρώτα ο μαθητής».

Σύμφωνα με το Σχέδιο Δράσης προβλέπεται:

Α) Για την εκπόνηση των Προγραμμάτων Σπουδών
«Τα Προγράμματα Σπουδών για το νηπιαγωγείο, δημοτικό και γυμνάσιο θα αναπτυχθούν μέχρι τον Ιούνιο 2011. Στη συνέχεια θα εφαρμοστούν πειραματικά τη σχολική χρονιά 2011-12 σε αριθμό νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων. Τη σχολική χρονιά 2012-2013 θα γενικευθεί η εφαρμογή στα σχολεία της χώρας. Κατά την πειραματική εφαρμογή θα υπάρξει συνεχής ανατροφοδότηση από τα συνεργαζόμενα πειραματικά-υποδειγματικά σχολεία (το καθεστώς των οποίων επανεξετάζεται) ως προς την εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών ενώ προβλέπεται και τελική αξιολόγηση-έρευνα».

Β) Αναφορικά με την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών (στα 188 πιλοτικά σχολεία) και την αξιολόγηση του έργου το Υπουργείο Παιδείας είναι σαφές:
«Ταυτόχρονα όμως προωθείται και η εξειδικευμένη επιμόρφωση για το Νέο Σχολείο. Για πρώτη φορά οι αλλαγές στα προγράμματα σπουδών συνδέονται άρρηκτα με την εξειδικευμένη επιμόρφωση σε αυτά, των εκπαιδευτικών που καλούνται να τα εφαρμόσουν αλλά και ταυτόχρονα να τα συνδιαμορφώσουν. Αντίστοιχα θα υπάρχει επιμόρφωση στις διδακτικές πρακτικές που συνοδεύουν τα προγράμματα».
Ο χρόνος κυλάει πολύ γρήγορα. Πέρασε ενάμισης χρόνος από τη διακήρυξη και ερχόμαστε σήμερα να δούμε που βρισκόμαστε.

Στο «Εισαγωγικό Σημείωμα» των Νέων πιλοτικών προγραμμάτων» διαβάζουμε:
Στις 13 Σεπτεμβρίου 2011, ανακοινώνονται τα Νέα Προγράμματα Σπουδών για τα 188 πιλοτικά σχολεία Δημοτικού και Γυμνασίου.

Τα παραπάνω δεδομένα είναι αρκετά, προς το παρόν, για να διατυπώσουμε κάποιες πρώτες σκέψεις, ερωτήματα και σχόλια.

Α. Η απόφαση του Υπουργείου Παιδείας να δοκιμαστούν πιλοτικά τα νέα Προγράμματα Σπουδών και να συζητηθούν δημόσια είναι μια απολύτως θετική πρωτοβουλία που η εκπαιδευτική κοινότητα ζητούσε εδώ και πολλά χρόνια. Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ανέλαβε ως τελικός δικαιούχος να φέρει εις πέρας το έργο με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Προφανώς συντάχθηκε ένα Τεχνικό Δελτίο, ορίστηκαν οι υπεύθυνοι του έργου και διαμορφώθηκαν οι επιτροπές που θα αναλάμβαναν τη συγκρότηση των νέων Προγραμμάτων Σπουδών σε όλα τα διδακτικά αντικείμενα / μαθήματα και των αντίστοιχων οδηγών για τους εκπαιδευτικούς. Τέλος, καθορίστηκαν και οι αμοιβές όλων των συμμετεχόντων στις επιτροπές.
Πρώτο «ατόπημα» στη συγκρότηση των επιτροπών ήταν ο αποκλεισμός των επιστημονικών ενώσεων του κλάδου ΠΕ4 παρά τη ρητή δέσμευση του Υπουργείου στη διακήρυξη (Το Νέο Σχολείο. Πρώτα ο μαθητής, βλέπε http://makolas.blogspot.com/2011/03/blog-post_17.html ).

Β. Για να παράγουν το έργο τους αυτές οι επιτροπές θα είχαν ως αφετηρία τους τόσο τις «νέες αρχές οργάνωσης και εφαρμογής» που υιοθετούνται για τη διαμόρφωση του Προγράμματος Σπουδών:
Ανοιχτό και ευέλικτο, Στοχοκεντρικό, Ενιαίο και Συνεκτικό , Συνοπτικό, Διαθεματικό και Παιδαγωγικά διαφοροποιημένο, όσο και τα αντίστοιχα ωρολόγια προγράμματα κάθε βαθμίδας.
Τώρα, το αν τηρήθηκαν οι Αρχές οικοδόμησης των Προγραμμάτων Σπουδών κατά τη διάρκεια διαμόρφωσή τους δεν το γνωρίζουμε, αυτό που μας ενδιαφέρει τελικά είναι η αξιολόγησή τους στην πιλοτική σχολική πρακτική αρκεί βέβαια να είναι έγκυρη και επιστημονικά τεκμηριωμένη.
Από την άλλη, όσον αφορά τα Ωρολόγια Προγράμματα, που δόθηκαν στη δημοσιότητα πριν λίγες μέρες, δεν υπάρχουν και πολλά περιθώρια για μια δημόσια συζήτηση, πρόκειται για Υπουργική ΑΠΟΦΑΣΗ.
Πιστεύω ότι το Ωρολόγιο Πρόγραμμα οφείλει να διαμορφώνεται από το Υπουργείο με τους αρμόδιους φορείς που διαθέτει μετά από συζητήσεις με την «κοινωνία» που να είναι δημόσιες. Μετά το πέρας αυτών των διαδικασιών δεν μπορεί να μας ικανοποιεί το συνηθισμένο αποτέλεσμα: ένας «πίνακας με τα μαθήματα και τις ώρες διδασκαλίας».
Το Ωρολόγιο Πρόγραμμα είναι καθοριστικής σημασίας για την αναβάθμιση της παιδείας και γι αυτό ακριβώς το λόγο οφείλει να συνοδεύεται από μια εισηγητική έκθεση που στοιχειωδώς να υπερασπίζεται τις αποφάσεις των όποιων επιλογών.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση που μας ενδιαφέρει εδώ, το Υπουργείο Παιδείας είχε ενάμιση χρόνο στη διάθεσή του, χρόνος αρκετός για να συνταχθεί μια τέτοια τεκμηριωμένη έκθεση. Δυστυχώς, και εδώ ακολουθήθηκε η πεπατημένη διαδικασία που δίνει τροφή για παρανοήσεις, φήμες, ενθουσιασμό από κάποιους και απογοητεύσεις από άλλους. Κανένας πολίτης δεν γνωρίζει τα πραγματικά κριτήρια και τα δεδομένα αναφορικά με το πώς διαμορφώνεται πραγματικά το Ωρολόγιο Πρόγραμμα.
Για παράδειγμα, εδώ και πάρα πολλά χρόνια, οι εκπαιδευτικοί ΠΕ4 που διδάσκουν Χημεία στο Γυμνάσιο διαμαρτύρονται έντονα που το μάθημά τους είναι μονόωρο. Στο Νέο Ωρολόγιο Πρόγραμμα διαπιστώνεται ότι η Χημεία εξακολουθεί να διδάσκεται μία (1) ώρα στις τάξεις Β’ και Γ’ Γυμνασίου παρόλο που η θέση του Υπουργείου για το Λύκειο είναι «Όχι στα μονόωρα». Από την άλλη, η Φυσική και η Βιολογία διδάσκονται από δύο ώρες σε δύο τάξεις ενώ τα Θρησκευτικά και η Πληροφορική (ΤΠΕ) από δύο ώρες και στις τρεις τάξεις .

Γιατί να μην «ακούσουμε» τι λένε οι συντάκτες του ΩΠ γι αυτά;

Όσο δεν «μιλάνε» με λογικά επιχειρήματα εύλογο δεν είναι να ακούγονται τα περί πιέσεων προς το Υπουργείο εκ μέρους των ενώσεων και των συντεχνιών;

Γ. Σύμφωνα με το Νέο Ωρολόγιο Πρόγραμμα Γυμνασίου διδάσκονται οι «Φυσικές Επιστήμες» (Διδακτικό / μαθησιακό πεδίο) περιλαμβάνοντας τέσσερα «Διδακτικά αντικείμενα / μαθήματα»: Φυσική, Χημεία, Βιολογία και Γεωγραφία (πρόκειται για μαθήματα που διδάσκει ο κλάδος ΠΕ4).
Για το Δημοτικό προβλέπεται διδασκαλία των «Φυσικών Επιστημών» (Διδακτικό / μαθησιακό πεδίο) περιλαμβάνοντας τρία «Διδακτικά αντικείμενα / μαθήματα»: Η Μελέτη Περιβάλλοντος, τα ΦΥΣΙΚΑ: ερευνώ και ανακαλύπτω, Γεωγραφία.
Ομολογώ πως αγνοούσα ότι στις «Φυσικές Επιστήμες» συμπεριλαμβάνεται και η ….Γεωγραφία. Ρώτησα φίλους συναδέλφους και οι περισσότεροι είχαν την ίδια άποψη με μένα:
Η Γεωγραφία δεν ανήκει στον καθιερωμένο επιστημονικό κλάδο των Φυσικών Επιστημών.
Στη συνέχεια ανέτρεξα στη Wikipedia (στα Ελληνικά, Αγγλικά και Γαλλικά) και διαπίστωσα ότι πράγματι η Γεωγραφία δεν συμπεριλαμβάνεται τυπικά στις «Φυσικές Επιστήμες». Επομένως, η Γεωγραφία στο σχολείο οφείλει να έχει μια «αυτόνομη» οντότητα όπως εξάλλου συμβαίνει και για άλλα μαθήματα.
Μήπως θα πρέπει να το ξαναδούν οι συντάκτες των ΩΠ;
Δεν πιστεύω να θέλουν στο πακέτο με τον τίτλο «Φυσικές Επιστήμες» να περιλαμβάνουν τέσσερα μαθήματα όπως στο Λύκειο (τρία σε ένα, όπως λένε πολλοί….) για να «φαίνεται» ότι έχουμε μείωση μαθημάτων!

Δ. Άφησα για το τέλος την απόφαση του Υπουργείου να μην εφαρμοστεί το πιλοτικό πρόγραμμα για πέντε (5) μαθήματα: Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Ιστορία και Τεχνολογία.
Αυτό και μόνο το γεγονός δικαιολογεί και τον τίτλο της ανάρτησης «Τα Νέα Προγράμματα Σπουδών υποχρεωτικής εκπαίδευσης: μια «μίζερη» πιλοτική εφαρμογή (2011-12).

Πώς θα δικαιολογήσουν οι υπεύθυνοι του χρηματοδοτούμενου έργου αυτήν την ενέργεια «τελευταίας στιγμής» τόσο στους συντάκτες των Προγραμμάτων Σπουδών για τις Φυσικές Επιστήμες που παρήγαγαν εκπαιδευτικό υλικό όσο και στους εκπαιδευτικούς των πιλοτικών σχολικών μονάδων (Γυμνασίων);

Πώς θα εξηγήσουν στους συναδέλφους «Φυσικών Επιστημών» που υπέβαλλαν αίτηση με βιογραφικό για να γίνουν εκπαιδευτές μετά από επιμόρφωση στα νέα Προγράμματα Σπουδών ότι «άκυρον η επιμόρφωση»;

Πώς θα δικαιολογήσουν την απόφασή τους στη διαχειριστική αρχή ώστε να γίνει «κουτσουρεμένη» η πιλοτική εφαρμογή στα Γυμνάσια;

Η γνώμη μου είναι ότι το Υπουργείο Παιδείας θα πρέπει να ξαναδεί πολύ πιο σοβαρά το θέμα και να επιτρέψει τη δοκιμασία των «κομμένων» μαθημάτων μια και τόσο τα προγράμματα όσο και οι Οδηγοί για τους εκπαιδευτικούς είναι ήδη έτοιμοι. Μάλιστα για τη Φυσική Β΄ και Γ’ Γυμνασίου «είδαμε» τα νέα Προγράμματα ( http://users.sch.gr//kassetas/education.htm ). Κατά τη γνώμη μου υπόσχονται κάτι το ολοκληρωμένο και μπορούν να «περπατήσουν» στη σχολική πραγματικότητα μετά και από την προβλεπόμενη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.

Ας τους δοθεί η ευκαιρία να δοκιμαστούν στη σχολική πράξη! Ας μη γίνει ένα «κουτσουρεμένο» πιλοτικό πρόγραμμα μια και επιχειρείται για πρώτη φορά με τη χρηματοδότηση του ΕΣΠΑ.
Από την άλλη, αν οι ιθύνοντες σκέφτονται να αλλάξουν το Ωρολόγιο Πρόγραμμα ώστε να διδάσκεται «Ενοποιημένη Επιστήμη» ή κάτι άλλο, τότε, πότε θα φτιαχτούν νέα προγράμματα και πότε θα δοκιμαστούν στην πράξη όπως τα άλλα μαθήματα;